چگونه سیاست مالی غلط یک طرح را به ضد خودش تبدیل می¬کند.

مریم امیری
Maryam Amiri, Tehran Community Manager

«مسکن» در ایران همیشه بحث چالش برانگیزی بوده است. در دهه اول پس از انقلاب اسلامی در سال 1357 ، پروژه هایی برای تسکین این مسئله ارائه شد که تقریبا موفقیت آمیز بودند. اما پس از یک دهه و با برگزیذن سیاست های تعدیل ساختاری در اقتصادی ایران، بخش مستغلات و تامین مسکن به کلی به بازار سپرده شد و از آن پس وضعیت مسکن وخیم تر شد. قیمت زمین و مسکن در تمام این سالها افزایش یافت و هم اکنون تامین مسکن برای اقشار کم درآمدی که هر روز به تعدادشان افزوده میشود، به کلی غیرقابل استطاعت است. متعاقب این امر افزایش تعداد سکونتگاههای غیررسمی پیرامون شهرهای بزرگ و به ویژه تهران است که از 5درصد در ابتدای انقلاب به 30 درصد رسیده اند.

با توجه به این مشکلات و عواقب غیرقابل اجتناب آن، در سال 1389، دولت طرح بزرگی به نام «مسکن مهر» آغاز کرد که هدف آن بهتر کردن وضعیت مسکن به ویژه برای کم درآمدها بود. طرحی بسیار جاه طلبانه که طبق آن قرار بود ظرف 4 سال 2.2 میلیون واحد مسکونی ساخته شود. پایه طرح براساس اجاره 99 ساله زمین برای کسانی است که تا به حال صاحب مسکن نبوده اند. در آغاز طرح قرار بر این بود که متقاضیان مبلغ اندکی (حدود 20 درصد هزینه ساخت) را بپردازند. اما در هر مرحله این مبلغ افزوده شد. دلیل این افزایش تدریجی، تورم شدیدی بود که بخش عمده ای از آن به دلیل اجرای همین طرح ایجاد شد.

از سال 1389 تا 1392، بخش بانکی به ویژه بانک مسکن، حدود 38 میلیارد دلار به سازندگان مسکن مهر وام پرداخت کرده اند. این وام ها عمدتا از طریق پول پرقدرت بانک مرکزی پرداخت شدند. در نتیجه نقدینگی در ایران به شدت رشد کرد که خود عامل شدت گرفتن تورم بود. تورمی که در سال 2013 رکورد 42 درصد را ثبت کرد.

در راستای افزایش تورم عمومی، تورم بخش مسکن نیز افزایش یافت. در نتیجه وام ها ارزش خود را از دست دادند و اکنون وامی که قرار بود 60 درصد هزینه های تامین مسکن را پوشش دهد تنها 12 درصد آن را پوشش می¬دهد. به نظر میرسد طرح به هیچ یک از اهداف خودش دست پیدا نکرد. عدم موفقیت مسکن مهر دولت جدید را برآن داشت که تقریبا طرح را متوقف کند و به راه حلهای دیگر بیاندیشد.

مشکلات بخش مسکن به ویژه در تهران همچنان ادامه دارد و کم درامدها همچنان از دسترسی به مسکن مطلوب محروم هستند. شکست مسکن مهر باعث شد این تجربه به وجود بیاید که محوه تامین مالی چنین طرح های بزرگی تا چه اندازه اهمیت دارد.

بانک مرکزی اکنون در تلاش است وام های رهنی دیگری از طریق بخش بانکی فراهم کند. وام هایی که مستقیما به خریداران مسکن پرداخت خواهد شد و قرار است بخش عمده هزینه مسکن را پوشش دهد. همچنین بازار رهن ثانویه نیز در این طرح به کار گرفته خواهد شد. در این طرح جدید بسیار مهم است که مدل هایی به کار گرفته شود که ذاتا تورم زا نباشد. در این صورت داستان دوباره تکرار خواهد شد.

Photo: Kozo.ir

Permalink to this discussion: http://urb.im/c1412
Permalink to this post: http://urb.im/ca1412tep