نقشه فقر و مشکلات آن

مریم امیری
Maryam Amiri, Tehran Community Manager

طرح ارتقای سکونتگاههای غیررسمی در ایران برای نخستین بار در سال 1378 با همکاری بانک جهانی کلید زده شد. از آن زمان تاکنون در دهها شهر کشور طرح مشابهی تهیه و اجرا شده است.

اولین قدم در تهیه این طرح ها، تعیین محدوده سکونتگاه غیررسمی است. برای این منظور معیارهای مشخصی توسط دولت (شرکت عمران و بهسازی شهری) با همکاری شهرسازان مشاور تعریف شده است که با توجه به ویژگی های منحصر به فرد هر شهر میتوان معیارهای دیگر نیز به آن ها افزود.

به عنوان مثال برخی از این معیارها عبارتند از:

فقدان سند رسمی ملک که فراگیرترین معیار تشخیص سکونگاه غیررسمی است

پایین بودن درآمد خانوار نسبت به متوسط شهر

فقدان تسهیلات بهداشتی مانند حمام و توالت و یا ناکافی بودن آنها

عدم بهره مندی از زیرساختهایی مانند آب و برق به صورت قانونی

رواج مشاغل غیررسمی

بالا بودن تراکم جمعیتی

بالا بودن میزان جرم و جنایت و اعتیاد

برای جمع آوری اطلاعات، از تکنیک های مختلفی استفاده میشود. مصاحبه، پرسشنامه و برداشت کالبدی از مهمترین روشها هستند. پس از بررسی محله، داده های خام با استفاده از نرم افزار GIS تحلیل میشود. نتیجه این تحلیل تعیین مکان فقر زده ترین بخش شهر و سکونتگاههای غیررسمی است. گام بعدی طرح توانمندسازی سکونتگاههای غیررسمی، مطالعه عمیق تر مسائل و راه حل های بالقوه حل مسائل در این مناطق است. برای این منظور به طور گسترده از مسئولان کلیدی شهر و ساکنان سکونتگاهها نظرخواهی میشود.

اما انتقادات زیادی به طرح های توانمندسازی که در ایران تهیه و اجرا میشود وارد است. اول اینکه دولت معمولا برای تهیه طرح های ارتقای سکونتگاههای غیررسمی بودجه کافی اختصاص نمی¬دهد و شرکت های مشاور شهرسازی به سختی می¬توانند هزینه های برداشت و تحلیل اطلاعات را تامین کنند. همین باعث میشود کیفیت جمع آوری اطلاعات و تحلیل داده ها پایین باشد. مشکل دیگر دیدگاه امنیتی مسئولان شهری است که باعث میشود از ارائه اطلاعات به مشاور سرباز بزنند. به ویژه به دلیل سابقه شورش های شهری در سکونتگاههای غیررسمی، آنها واهمه دارند که انتشار اطلاعات مربوط به فقر شهری، ساکنان را برای شورش های دیگر تشویق کند.

از سوی دیگر، طرح های توانمندسازی به طور موازی با طرح های «بهسازی بافت فرسوده» پیش میرود. در حالی که معیارهای که در ابتدا به آن ها اشاره کردیم در هر دو مورد تقریبا یکسان است. در نتیجه ممکن است در یک شهر، یک منطقه به عنوان سکونتگاه غیررسمی شناخته شود و منطقه مجاور آن به عنوان بافت فرسوده. در حالی که ساکنان هر دو منطقه از مسائل یکسانی در رنج هستند. اشکال مهم این امر این است که ساکنان به طور یکسان از این طرح ها منتفع نمیشوند. غالبا نتیجه نهایی طرح توانمدسازی سکونتگاههای غیررسمی، پروژه های کم هزینه ای است که تاثیر چشمگیری بر تغییر شرایط زندگی ساکنان ندارد. در حالی که به ساکنان «بافت فرسوده» وام دولتی و تخفیف در عوارض ساختمانی تعلق می¬گیرد.

علیرغم این انتقادات، نقشه ای کردن فقر و مستندسازی شرایط زیستی ساکنان سکونتگاههای غیررسمی، گام مهمی برای بهبود وضعیت آنهاست. اولین قدم برای حل یک مسئله شناسایی آن است.

 
Photo: Farmitan Consulting Engineers

Permalink to this discussion: http://urb.im/c1503
Permalink to this post: http://urb.im/ca1503tep