Xăng sinh học E5: Cách nào để tránh cái chết yểu?

Tam Nguyen, Ho Chi Minh City Community Manager
Ho Chi Minh City, 14 tháng tư 2016

Việt Nam xếp thứ 2 thế giới về số người sở hữu xe máy bình quân, với 460 xe máy cho mỗi 1000 người Việt. Để đáp ứng đủ nhu cầu nhiên liệu khổng lồ trong nước, Việt Nam đã dần trở thành quốc gia có mức tiêu thụ nhiên liệu tăng nhanh nhất trong khu vực, vượt cả Trung Quốc, và được dự kiến sẽ chuyển từ nước xuất khẩu sang nhập khẩu nhiên liệu với nguồn dự trữ dầu đang dần cạn kiệt. Bên cạnh đó, tình trạng ô nhiễm không khí ở các thành phố lớn như Hà Nội và TP. HCM trong giờ cao điểm đã vượt quá ngưỡng cho phép từ 5-7 lần, mà nguyên nhân chính là do khí thải xe cộ gây ra.

Trong năm 2012, với hy vọng sử dụng các chất phụ gia tái tạo được có nguồn gốc động thực vật để cải thiện vấn nạn ô nhiễm không khí, giảm lượng khí thải carbon và hạn chế sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, Thủ tướng Chính phủ đã thông qua Quyết định số 53/2012/QĐ-TTg, tiêu đề "Quyết định về việc ban hành lộ trình áp dụng tỷ lệ phối trộn nhiên liệu sinh học với nhiên liệu truyền thống". Hai năm sau đó, vào ngày 01/12/2014, một sản phẩm nhiên liệu sinh học mới có tên E5 đã được đưa vào bán đại trà lần đầu tiên tại 7 tỉnh, thành phố ở Việt Nam, trong đó có TP. HCM. Cái tên E5 biểu thị cho tỉ lệ 5% ethanol được phối trộn với 95% xăng truyền thống. Ethanol này được sản xuất từ nguồn gốc thực vật như ngô, sắn, do đó có tên gọi nhiên liệu sinh học. E5 là bước đi đầu tiên của chính phủ trong nỗ lực thoát khỏi viễn cảnh phụ thuộc nặng nề vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, và hướng tới một tương lai bền vững hơn cả về kinh tế, giao thông và môi trường sống.

Thế nhưng, không như kỳ vọng của các nhà hoạch định chính sách, phần lớn người tiêu dùng ở Việt Nam vẫn e ngại chưa muốn chuyển sang E5, với lý do chính dường như nằm ở sự kém hiệu quả của công tác truyền thông.

E5 – bí ẩn sinh học

Như đã đề cập, thành phần cấu thành của xăng sinh học E5 thực ra tương đối đơn giản và quen thuộc. Tuy nhiên, hầu hết người tiêu dùng đều nghĩ rằng E5 là một phát minh hoàn toàn mới và không thể để trộn lẫn với xăng truyền thống, nếu không sẽ gây tổn hại cho động cơ xe của họ.

Không chỉ vậy, người tiêu dùng thậm chí còn mờ mịt hơn về lợi ích của E5, ngoài việc tiết kiệm được một khoản nhỏ 500 đồng/lít so với đổ xăng thông thường và cảm giác có ích cho môi trường mơ hồ mà cái tên ‘xăng sinh học’ mang lại. Trong thực tế, E5 có thể mang lại nhiều lợi ích cho xe máy và ôtô, bao gồm cả việc tăng hiệu suất động cơ và hiệu quả bảo dưỡng máy. Tuy nhiên, vẫn chưa có thống kê chính thức nào được đăng tải về lợi ích của E5 cho các dòng xe cụ thể, và thông tin truyền thông của chính phủ hầu hết chỉ đơn giản tập trung vào giới thiệu một sản phẩm mới.

Với sự vắng bóng của công tác truyền thông rõ ràng, sau một năm thí điểm, E5 vẫn là một bí ẩn đối với người tiêu dùng. Trong năm 2015, chỉ có 169 trong tổng số 13.000 trạm xăng dầu trên cả nước cung cấp xăng E5, và sản phẩm sinh học này chỉ chiếm 12,5% tổng mức tiêu thụ nhiên liệu của các trạm.

Cứu lấy xăng E5

Hoàn cảnh ảm đạm của E5, dù vậy, không nên được xem như là một kết thúc đáng buồn không thể thay đổi, mà là một cơ hội để cải thiện tốt hơn. Điểm đầu tiên để cải thiện, rất rõ ràng, là công tác truyền thông và nâng cáo nhận thức. Cần thay thế các khẩu hiệu chung chung kêu gọi người dân sử dụng xăng E5 vì lợi ích môi trường nhưng vắng bóng các số liệu thông kê cụ thể bằng các băng rôn được thiết kế bắt mắt dễ hiểu và truyền tải các thông tin cụ thể. Hơn nữa, các thông điệp truyền thông không nên chỉ tập trung vào mục tiêu lớn bảo vệ môi trường, mà những lợi ích cụ thể rõ ràng và liên quan mật thiết đến phương tiện sử dụng nhiên liệu của người tiêu dùng cần được nhấn mạnh hơn.

Thứ hai, các cơ quan hữu trách cần nghiên cứu và công bố các số liệu xác thực về lợi ích của xăng E5, cùng với lời đảm bảo về chất lượng sản phẩm để xây dựng niềm tin nơi người tiêu dùng đối với sản phẩm mới này. Người tiêu dùng cần được đảm bảo rằng ethanol được phối trộn là tinh khiết, nguồn cung cấp E5 là ổn định, và dòng xe của họ nhận được tác động có lợi từ sản phẩm sinh học này, trước khi có thể đưa ra quyết định chuyển đổi thói quen sử dụng nhiên liệu của mình.

Cuối cùng, một lộ trình có cấu trúc hơn và bình đẳng hơn dành cho các nhà bán lẻ xăng dầu trên cả nước cũng là một việc cần phải làm ngay. Trong khi một số nhà bán lẻ tiên phong buộc phải đầu tư ban đầu rất lớn về bồn chứa và trụ bơm dành cho E5 mà không được trợ giá hợp lý từ chính phủ, nhiều nhà bán lẻ tư nhân vẫn đứng ngoài cuộc. Nếu như E5 không đạt được khoảng cách đáng kể về giá bán hoặc độ phủ rộng lớn trên hệ thống trạm xăng toàn quốc, người tiêu dùng vẫn còn ngần ngại thay đổi, và các nhà bán lẻ tiên phong thực sự phải chịu bất công.

Câu chuyện hiện tại của E5 tại Việt Nam có thể chỉ cho chúng ta thấy rằng để một sáng kiến xanh thành công, chỉ một sản phẩm tốt và sự đồng thuận của chính phủ là chưa đủ, mà phải đi cùng với một kế hoạch triển khai được thiết kế tốt và truyền thông hiệu quả.

Photo: Tam Nguyen

Permalink to this discussion: http://urb.im/c1604
Permalink to this post: http://urb.im/ca1604hcv