پانزده سال بعد: ارزیابی پروژه نواب

Maryam Amiri, Tehran Community Manager
Tehran, October 26 2015

پروژه نواب بزرگترین پروژه نوسازی شهری در ایران و یکی از بزرگترین پروژه ها در جهان است. به همین دلیل ارزیابی اثرات اجرای پروژه بر محیط و بر ساکنان قبلی و فعلی طرح اهمیت ویژه ای دارد.. "طرح نواب" در سال 1369 اجرا شد و تکمیل آن 10 سال طول کشید. در این طرح خیابان نواب در بخش میانی شهر تهران به کلی تخریب شد و جای آن را بزرگراهی به طول 5 کیلومتر گرفت. در جداره بزرگراه آپارتمان های بلندمرتبه جای ساختمان های مسکونی یک طبقه را گرفتند و محله های پیرامون آن دست نخورده باقی ماند.

علی رغم عظمت این طرح و اثرات اجتماعی وسیع آن، تا 15 سال بعد از اجرا هیچ ارزیابی معتبری بر روی اثرات آن صورت نگرفت. در سال 1388 شرکت مهندسین مشاور طرح و معماری با همکاری شهرداری تهران ارزیابی این طرح را آغاز کرد. این ارزیابی رویکرد دولت به طرح های نوسازی را تغییر داد و دریچه جدیدی برای در نظر گرفتن اثرات اجتماعی و اقتصادی چنین طرح هایی را پیش از اجرا گشود.

ارزیابی طرح عمدتا با طرح سوالات زیر صورت گرفت:

  • چه تعداد از ساکنان قبلی محله پس از اجرای طرح در محله ماندند؟
  • به چه دلایلی ساکنان پیشین در محله اسکان نیافتند؟
  • آیا ساکنان قبلی به محله بهتری مهاجرت کردند و با به محله های فقیرنشین تر رانده شدند؟
  • ساکنان فعلی محله از چه قشری هستند؟
  •  آیا ساکنان فعلی از بودن در این محله رضایت دارند

اصول ارزیابی پیامدهای طرح شامل پایداری اقتصادی، پایداری اجتماعی، کیفیت زندگی و پایداری محیط زیست ، مشارکت و کارآمدی مدیریتی بودند. هریک از این اصول در فرآیند برنامه ریزی و اجرای پروژه مسکونی نواب برمبنای معیارهایی مانند ایجاد اشتغال، تنوع اجتماعی، امنیت و دسترسی به خدمات شهری مورد ارزیابی قرار گرفتند.

برای ارزیابی طرح نواب روشهای گوناگونی به کار گرفته شد که شامل:

پرسشنامه: که توسظ ساکنان قبلی و ساکنان فعلی پر شد. با توجه به زمان زیادی که از اجرای طرح گذشته بود، ردیابی ساکنان گذشته محله، دشوار بود

  •  مصاحبه: با مسئولان شهرداری و سایر نهادهای دولتی مرتبط و همچنین با برخی ساکنان پرنفوذ
  •  مشاهده: در ساعات مختلف روز و از رویدادهای مختلف جاری در محله، نوع خدمات و جریان ترافیک از طریق یادداشت برداری، عکسبرداری و فیلمبرداری
  • روش اسنادی: استفاده از اسناد و آمار موجود
  • نتیجه اریابی که در کتاب ارزیابی طرح نواب و ‍پیامدهای آن به چاپ رسید نشلن می داد که جمعیتی که پس از اجرای طرح در محدوده ساکن شدند با ساکنان اولیه بسیار متفاوت بودند. ساکنان جدید سطح سواد و تنوع اجتماعی بیشتری دارند. با این همه به لحاظ ویژگی های اجتماعی گسسته تر است. میزان رضایت از محله، هم در میان ساکنان جدید و هم ساکنان قدیم نسبت به قبل از اجرای طرح کمتر است. از سوی دیگر مدت اقامت در مجتمع های مسکونی جدید در محله نیز بسیار پایین است و به ندرت خانواری بیش از 10 سال در نواب سکونت می کند.

    Close

    Permalink to this discussion: http://urb.im/c1510
    Permalink to this post: http://urb.im/ca1510tep