Phát triển đô thị theo giao thông công cộng: Chiến lược của TP. HCM để trở thành một siêu đô thị tổ chức tốt

Lên kế hoạch cho năm 2016, TP. HCM đã đề ra bốn mục tiêu quy hoạch đô thị của mình một cách rõ ràng và súc tích: giảm ùn tắc và tai nạn giao thông, kiểm soát ngập và biến đổi khí hậu, giảm thiểu ô nhiễm môi trường, cũng như chỉnh trang và phát triển đô thị. Phải công nhận rằng bốn mục tiêu này thực sự đi vào cốt lõi của khái niệm "phát triển đô thị bền vững", tuy nhiên để đạt được những mục tiêu này mà vẫn đảm bảo và duy trì được tính công bằng trong quy hoạch, đặc biệt là đối với người nghèo đô thị, thực sự là một nhiệm vụ đầy thử thách.

Trong kế hoạch hoạt động của thành phố nhằm đạt được bốn mục tiêu đã đề ra cho năm 2016 có bao gồm dự kiến di dời và tái định cư cho 2.000 hộ dân sinh sống trong các khu ổ chuột và dọc theo các kênh rạch ô nhiễm trong nội thành. Dự kiến này nhắm đến việc cải tạo cảnh quan tốt hơn cho thành phố cũng như cải thiện điều kiện nhà ở cho những hộ dân này. Tuy nhiên, tái định cư, trong đó luôn bao gồm việc đẩy những hộ nghèo ra khỏi sinh sống quen thuộc của họ của mình để đến những khu nhà xã hội rải rác ở các huyện ngoại thành thưa thớt, là một vấn đề về tính công bằng lớn đã xảy ra trong hai thập kỷ vừa qua. Tái định cư thường không chỉ khiến các hộ gia đình nghèo mất đi kế sinh nhai của họ và bị đẩy vào tình trạng thất nghiệp, họ còn bị tách rời khỏi các điều kiện cơ sở vật chất cơ bản mà trước đó họ có thể tiếp cận dễ dàng hơn, bao gồm có trường học, bệnh viện, và chợ. Điều đáng buồn hơn là họ di cư trở về lại khu ổ chuột của mình ở trung tâm thành phố, khiến cho các nỗ lực tái định cư của chính phủ dường như vô dụng.

Vào đầu thập kỷ thứ ba này, có những dấu hiệu rất tích cực cho thấy TP. HCM đang thay đổi chiến lược của mình sang một định hướng bền vững và công bằng hơn. Thứ nhất, thành phố đang ra sức đẩy nhanh tiến độ xây dựng các tuyến tàu điện ngầm, một hệ thống mà khi hoàn thành có thể kết nối trung tâm thành phố với các khu vệ tinh của nó. Thứ hai, các dự án nhà ở đã nhanh chóng xuất hiện quanh các trạm trung chuyển và dọc theo đường tàu điện ngầm đang xây dựng, bao gồm cả các dự án của nhà nước và tư nhân.

Từ góc nhìn của các chuyên gia về quy hoạch đô thị, những dấu hiệu trên báo hiệu rằng TP.HCM đang, và rất nên tiếp tục, hướng đến chiến lược Phát triển đô thị theo giao thông công cộng (Transit-Oriented Development - TOD), nếu thành phố thực sự mong muốn duy trì tính công bằng trong quy hoạch đô thị của mình. TOD có nghĩa là tập trung và khuyến khích sự phát triển của thành phố và của số dân ngày càng tăng của nó dọc theo các tuyến giao thông công cộng. Nhóm có thu nhập cao có thể lựa chọn những dự án nhà ngoại ô cao cấp, trong khi các nhóm thu nhập trung bình và thấp có thể lựa chọn định cư trong các căn hộ chung cư và các dự án nhà ở xã hội của chính phủ xây dựng dọc sát các hành lang giao thông công cộng.

Định hướng phát triển này sẽ mang lại hai lợi ích thiết yếu trong số nhiều lợi ích khác. Đầu tiên, nó mang lại cho chính quyền thành phố nhiều lựa chọn hợp lý hơn trong kế hoạch tái định cư hộ nghèo, đưa họ đến những môi trường thuận lợi hơn cho việc tìm kiếm việc làm và đảm bảo thu nhập so với những định hướng tái định cư trước đây, bởi các tuyến giao thông công cộng lớn và các trạm trung chuyển là những điểm hấp dẫn kinh doanh rất tự nhiên. Bằng chứng là nhiều nhà đầu tư lớn tại TP HCM, trong đó có CTCP Đầu tư Thảo Điền, Tập đoàn Vingroup, Coteccons, đã tập trung vào khu vực này. Thứ hai, việc khuyến khích định cư dọc theo các tuyến giao thông công cộng khiến cho nhu cầu tận dụng các hệ thống giao thông công cộng để di chuyển đi về giữa nơi ở và trung tâm thành phố của bộ phần dân cư này trở nên tự nhiên, dễ dàng và thuận tiện. Từ đó, nếu các đường tàu điện ngầm và các vị trí đặt trạm trung chuyển được thiết kế tốt, người dân thành phố sẽ dần dần chấp nhận sống ở khu vực ngoại thành, di chuyển đến trung tâm thành phố hàng ngày bằng giao thông công cộng, và di chuyển xung quanh khu vực trung tâm trong những khoảng cách ngắn bằng cách đi bộ. Kết quả là áp lực về xe máy và nhà ở lên trung tâm thành phố sẽ giảm đi, giúp thành phố đạt được mục tiêu phát triển bền vững của mình mà không trút gánh nặng lên người nghèo đô thị.

Tuy hướng đi này có vẻ đầy tiềm năng, trong thực tế những công việc cần thực hiện là rất lớn và đòi hỏi những nỗ lực không ngừng từ các nhà quy hoạch và hoạch định chính sách của thành phố. Hy vọng rằng TP.HCM có thể theo đuổi một sự kết hợp tốt của những mục tiêu bền vững và một chiến lược hợp lý để định hướng đúng đắn cho thành phố trong 10 năm tiếp theo.

Photo: Tam Nguyen

Permalink to this discussion: http://urb.im/c1601
Permalink to this post: http://urb.im/ca1601hcv